Ở một buổi hoà nhạc cổ điển, khán giả thường chỉ vỗ tay khi trọn một tác phẩm kết thúc, không vỗ giữa các chương; ở buổi diễn jazz, người ta vỗ tay sau mỗi lượt độc tấu; còn ở các buổi nhạc pop thì thoải mái hơn nhiều. Khi không chắc chắn, hãy chờ nhạc trưởng hạ tay xuống hẳn hoặc nhìn những người xung quanh.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Lần đầu bước vào khán phòng hoà nhạc, nhiều người lo lắng nhất không phải là nghe có hiểu không mà là sợ vỗ tay sai lúc. Tập này mình giải toả nỗi lo đó, và gợi ý vài điều để buổi tối của bạn đáng nhớ hơn.
Vì sao không vỗ tay giữa các chương?
Như mình đã nói ở tập về giao hưởng, nhiều tác phẩm cổ điển gồm nhiều chương, giữa các chương có khoảng nghỉ ngắn. Người mới thường tưởng bản nhạc đã kết thúc và vỗ tay.
Thói quen hiện nay của khán phòng là giữ yên lặng tới hết tác phẩm, để giữ mạch cảm xúc mà nhà soạn nhạc dựng lên qua các chương. Khoảng lặng giữa chương cũng là một phần của âm nhạc.
Thú vị là thói quen này không phải lúc nào cũng có. Vào thời của Mozart, khán giả vỗ tay, thậm chí đòi chơi lại ngay một chương họ thích. Quy ước giữ yên lặng giữa các chương phổ biến dần về sau.
Nếu lỡ vỗ tay giữa chương cũng đừng xấu hổ. Các nghệ sĩ hiểu rằng đó là khán giả mới tới và đang thích thú. Lần sau bạn sẽ biết.
Mẹo biết khi nào tác phẩm kết thúc
Đọc tờ chương trình trước buổi diễn: nó cho biết mỗi tác phẩm có bao nhiêu chương. Đếm số lần dàn nhạc dừng lại là biết còn bao nhiêu.
Quan sát nhạc trưởng hoặc nghệ sĩ độc tấu. Giữa các chương, họ thường giữ tư thế, không hạ tay hẳn, có khi lật trang, chỉnh dây đàn. Khi kết thúc tác phẩm, nhạc trưởng hạ tay xuống hẳn, quay ra khán giả hoặc cúi chào.
Ở những bản kết thúc nhẹ nhàng, nhỏ dần, nhạc trưởng có thể giữ tay lơ lửng vài giây trong im lặng sau nốt cuối. Đừng phá vỡ khoảnh khắc ấy, hãy chờ tới khi tay hạ xuống.
Với những buổi biểu diễn có nghệ sĩ độc tấu, sau khi tác phẩm kết thúc, khán giả thường vỗ tay kéo dài để nghệ sĩ ra chào nhiều lần, có khi nghệ sĩ chơi thêm một bản ngắn ngoài chương trình để cảm ơn. Đừng vội đứng dậy ra về khi tiếng vỗ tay còn đang rộn.
Và cách an toàn nhất vẫn là chờ phần lớn khán phòng bắt đầu vỗ tay rồi vỗ theo.
Mỗi loại hình một thói quen riêng
Ở buổi diễn jazz, như đã kể trong tập về jazz, khán giả vỗ tay ngắn sau mỗi lượt độc tấu để khen người vừa chơi, rồi vỗ lớn khi bài kết thúc. Không khí thoải mái hơn, nhiều nơi khán giả còn có thể gọi đồ uống.
Ở opera, khán giả có thể vỗ tay sau một đoạn hát nổi tiếng, dù vở diễn chưa hết. Ở ballet cũng vậy, sau một màn múa đẹp.
Ở các buổi biểu diễn nhạc dân tộc như ca trù, mình đã kể về tiếng trống chầu của quan viên. Với đờn ca tài tử, khán giả thường vỗ tay khi người ca xuống câu xề. Mỗi truyền thống có cách khen riêng của nó.
Ở các buổi hoà nhạc pop, rock, khán giả hát theo, vỗ tay theo nhịp, reo hò. Đây là sự tham gia mà nghệ sĩ mong đợi.
Chuẩn bị và cư xử trong khán phòng
Đến sớm khoảng mười lăm phút để tìm chỗ ngồi, đọc chương trình. Nhiều khán phòng không cho vào giữa tác phẩm, bạn sẽ phải chờ tới lúc nghỉ giữa các tác phẩm mới được vào.
Trang phục ở hoà nhạc cổ điển thường lịch sự, không bắt buộc phải sang trọng. Mặc thoải mái nhưng gọn gàng là ổn.
Tắt chuông điện thoại hoàn toàn, không chỉ để rung, vì tiếng rung cũng nghe rõ trong khán phòng yên tĩnh. Phần lớn buổi hoà nhạc không cho phép chụp ảnh hay quay phim khi đang biểu diễn, ánh màn hình cũng làm phiền người xung quanh. Hãy hỏi quy định của từng nơi.
Nếu bị ho, hãy chờ tới đoạn nhạc to hoặc giữa các chương. Mang theo kẹo ngậm không giấy gói sột soạt là mẹo của người hay đi xem.
Nghe gì để buổi tối đáng nhớ?
Trước buổi diễn, nghe trước một hai lần các tác phẩm trong chương trình. Khi đã quen giai điệu, bạn sẽ thích thú khi nhận ra chúng trong khán phòng.
Trong buổi diễn, hãy để ý những thứ mà bản thu không cho bạn: âm thanh mộc thật sự lấp đầy khán phòng, sự phối hợp bằng ánh mắt giữa các nhạc công, những khoảnh khắc im lặng cả nghìn người cùng nín thở.
Một thói quen nhỏ mà nhiều người mê hoà nhạc giữ là mang theo cuốn sổ, sau buổi diễn ghi lại vài dòng: đoạn nào làm mình nhớ nhất, nhạc cụ nào làm mình bất ngờ, mình đã cảm thấy gì. Vài năm sau đọc lại, cuốn sổ thành nhật ký nghe nhạc của chính bạn, và bạn sẽ thấy đôi tai mình đã đổi khác thế nào.
Nhìn các bộ nhạc cụ: khi bè nào đang chơi giai điệu chính, bè nào đang đệm. Đây là lợi thế lớn của nghe trực tiếp so với nghe qua tai nghe.
Tập sau mình bàn về một trò chơi nghe rất thú vị: một bài hát được nhiều người hát theo nhiều cách khác nhau, và nghe để so sánh.
Câu hỏi thường gặp
Đi xem hoà nhạc cổ điển có cần hiểu nhạc không?
Không cần. Bạn chỉ cần đến với tâm thế lắng nghe. Đọc chương trình và nghe trước tác phẩm giúp thưởng thức sâu hơn, nhưng không bắt buộc.
Có nên đưa trẻ nhỏ đi xem hoà nhạc không?
Nên chọn những buổi hoà nhạc dành cho thiếu nhi hoặc gia đình, ngắn và sinh động hơn. Buổi hoà nhạc dài cho người lớn có thể khó với trẻ nhỏ cần yên lặng lâu.
Ngồi ở đâu trong khán phòng nghe hay nhất?
Tuỳ khán phòng. Nhiều người thích ngồi giữa, cách sân khấu một khoảng vừa phải để âm thanh các bộ hoà quyện. Ngồi quá gần có thể nghe lệch về bộ nhạc cụ gần mình.
Có được rời chỗ giữa buổi hoà nhạc không?
Nên chờ tới khi kết thúc một tác phẩm hoặc lúc nghỉ giải lao. Rời đi giữa tác phẩm làm phiền người xung quanh và nghệ sĩ.
Hoà nhạc ngoài trời có khác không?
Hoà nhạc ngoài trời thường thoải mái hơn về giờ giấc, trang phục, khán giả có thể ngồi trên cỏ. Âm thanh thường qua loa khuếch đại nên khác với âm thanh mộc trong khán phòng.
