Thứ làm hại tai là âm lượng lớn kéo dài chứ không phải bản thân chiếc tai nghe. Giữ âm lượng ở mức vừa đủ nghe rõ, nghỉ giữa những lượt nghe dài, chọn tai nghe kín hoặc chống ồn để không phải vặn to ở nơi ồn ào, và đi khám khi bị ù tai hay nghe kém kéo dài là những việc giúp đôi tai theo bạn tới già.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Một podcast về âm nhạc mà không nói chuyện giữ gìn đôi tai thì thiếu sót. Tai nghe đã thành vật bất ly thân, trên xe buýt, lúc chạy bộ, lúc làm việc. Tập này mình nói chuyện thực tế, không doạ dẫm.
Tai bị tổn thương như thế nào?
Bên trong tai trong có những tế bào lông rất nhỏ, chuyển rung động âm thanh thành tín hiệu thần kinh gửi lên não. Âm thanh quá lớn, hoặc lớn vừa phải nhưng kéo dài nhiều giờ, có thể làm những tế bào này mệt mỏi và tổn thương.
Điều đáng lo là ở người, những tế bào lông này khi đã chết thì không mọc lại. Tổn thương tích tụ dần qua năm tháng, thường không đau, nên người ta không nhận ra cho tới khi nghe kém rõ rệt.
Mất thính lực do tiếng ồn có thể phòng tránh được gần như hoàn toàn. Đó là lý do đáng để thay đổi thói quen ngay hôm nay, khi tai còn khoẻ.
Tổ chức Y tế Thế giới đã đưa ra hướng dẫn nghe an toàn, nhấn mạnh rằng nguy cơ phụ thuộc vào cả độ lớn lẫn thời gian: âm càng to thì thời gian nghe an toàn càng ngắn.
Âm lượng và thời gian: cặp đôi quyết định
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, người lớn nghe ở mức khoảng tám mươi đề xi ben thì nên giữ dưới khoảng bốn mươi giờ mỗi tuần. Mỗi khi âm lượng tăng thêm một chút, thời gian an toàn giảm đi rất nhanh.
Bạn không cần máy đo. Một lời khuyên đơn giản và phổ biến là đặt âm lượng ở khoảng giữa thanh âm lượng hoặc thấp hơn, và nghỉ sau khoảng một giờ nghe. Nếu người đứng cạnh nghe rõ nhạc từ tai nghe của bạn, là đang quá to.
Một dấu hiệu khác: nếu bạn phải nói to mới nghe được tiếng mình khi đang đeo tai nghe, hoặc không nghe thấy người khác gọi ở khoảng cách gần, âm lượng có lẽ đã quá lớn.
Nhiều điện thoại hiện nay có chức năng theo dõi mức âm thanh qua tai nghe và cảnh báo khi vượt ngưỡng. Hãy bật nó lên, đó là người bạn thầm lặng.
Nơi ồn ào là cái bẫy
Trên xe buýt, ngoài đường phố đông xe máy, trong quán cà phê ồn, người ta có xu hướng vặn to nhạc để át tiếng ồn bên ngoài. Tiếng ồn cộng tiếng nhạc to là gánh nặng gấp đôi cho tai.
Tai nghe chống ồn chủ động hoặc tai nghe nhét tai vừa khít giúp chặn bớt tiếng ồn bên ngoài, nhờ vậy bạn nghe rõ nhạc ở âm lượng thấp hơn. Đây là lý do chính đáng nhất để đầu tư một chiếc tai nghe tốt.
Nhưng khi đi bộ, chạy xe hay qua đường, nghe nhạc làm giảm khả năng nghe tiếng còi, tiếng xe tới gần. An toàn giao thông quan trọng hơn mọi bài hát. Tốt nhất không đeo tai nghe khi lái xe máy.
Ở nơi quá ồn, đôi khi lựa chọn tốt nhất là tạm dừng nghe nhạc, hoặc chuyển sang những bài nhẹ không cần nghe rõ chi tiết.
Dấu hiệu tai đang quá tải và khi nào đi khám
Sau khi nghe nhạc to hay đi hoà nhạc, nếu tai bạn ù đi, nghe như có bông nhét trong tai, hay có tiếng rít, tiếng ve kêu trong tai, đó là dấu hiệu tai đã chịu quá sức. Thường nó giảm sau vài giờ tới một ngày.
Đừng coi thường những lần như vậy. Mỗi lần là một lời cảnh báo. Hãy cho tai nghỉ ngơi trong yên tĩnh.
Nếu ù tai, tiếng rít trong tai, nghe kém kéo dài hơn một hai ngày, hoặc bạn thấy khó nghe người khác nói chuyện trong chỗ đông người, hãy đi khám bác sĩ tai mũi họng. Đo thính lực là việc đơn giản và cho bạn biết tình trạng thật.
Không tự ý dùng thuốc nhỏ tai hay dụng cụ ngoáy tai để chữa ù tai. Ráy tai bình thường tự đẩy ra ngoài, ngoáy sâu có thể làm tổn thương ống tai.
Trẻ em và tai nghe
Tai trẻ em nhạy hơn và trẻ thường không tự biết giới hạn. Nếu cho con dùng tai nghe, hãy chọn loại có giới hạn âm lượng dành cho trẻ, và cài đặt giới hạn âm lượng trên thiết bị.
Giới hạn thời gian dùng tai nghe của trẻ, khuyến khích con nghe nhạc qua loa ngoài khi ở nhà để cả nhà cùng nghe và bố mẹ biết âm lượng.
Với tai nghe dùng khi học trực tuyến, cũng nên để ý. Trẻ đeo tai nghe nhiều giờ để học, rồi lại đeo tiếp để chơi, tổng thời gian trong ngày có thể dài hơn bố mẹ nghĩ. Hãy xen những khoảng nghỉ không tai nghe, cho tai được yên tĩnh.
Dạy con quy tắc đơn giản: nếu con không nghe thấy mẹ gọi khi đang đeo tai nghe thì nhạc đang to quá. Trẻ hiểu và làm theo được những quy tắc cụ thể như vậy.
Tập sau mình đi xem hoà nhạc: vỗ tay lúc nào cho đúng, nghe gì khi ngồi trong khán phòng.
Câu hỏi thường gặp
Tai nghe nhét tai có hại hơn tai nghe chụp tai không?
Yếu tố quyết định là âm lượng và thời gian chứ không phải kiểu tai nghe. Tuy vậy, tai nghe nào chặn ồn tốt giúp bạn nghe ở âm lượng thấp hơn, nên gián tiếp tốt cho tai hơn.
Ngủ đeo tai nghe có sao không?
Nghe nhỏ để dễ ngủ thường không gây hại thính lực, nhưng đeo tai nghe nhét tai cả đêm có thể gây khó chịu, ẩm ống tai. Nên dùng chế độ hẹn giờ tắt và âm lượng rất nhỏ.
Ù tai sau buổi hoà nhạc có tự hết không?
Thường giảm và hết sau vài giờ tới một ngày. Nếu kéo dài hơn hoặc lặp lại thường xuyên, nên đi khám bác sĩ tai mũi họng để kiểm tra thính lực.
Dùng chung tai nghe với người khác có sao không?
Có thể lây vi khuẩn, nấm ống tai. Nếu dùng chung, nên vệ sinh phần tiếp xúc với tai. Tốt nhất mỗi người dùng tai nghe riêng.
Mất thính lực do tiếng ồn có chữa được không?
Tổn thương tế bào lông ở tai trong thường không hồi phục. Máy trợ thính có thể giúp nghe tốt hơn nhưng không trả lại thính lực như cũ. Vì vậy phòng tránh là quan trọng nhất.
