Người mới học hát hay hụt hơi vì thở nông bằng ngực và xả hết hơi ngay ở đầu câu, còn hát lệch tông thường vì chưa nghe kỹ nốt chuẩn hoặc chọn tông bài không hợp với giọng mình. Cả hai đều cải thiện được rõ rệt bằng cách luyện thở, luyện nghe và chọn đúng tông, không phải chỉ người có giọng trời cho mới hát được.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Người Việt hát karaoke nhiều, nhưng rất nhiều người tự nhận mình hát dở, lạc giọng, hát tới điệp khúc là đuối. Tập này mình nói về hai vấn đề hay gặp nhất và cách luyện ở nhà, không cần phòng thu hay thầy giỏi ngay từ đầu.
Hơi thở: nền móng của giọng hát
Khi nói chuyện, chúng ta thở nông, ngắn, chủ yếu phồng ngực. Hát cần nhiều hơi hơn và cần xả hơi đều đặn qua cả câu dài. Thở nông bằng ngực khiến vai nhô lên, cổ căng, hơi lại ít.
Cách thở mà nhiều thầy dạy hát khuyên là hít sâu xuống vùng bụng và hông, để bụng và hai bên sườn nở ra, vai giữ yên. Bạn thử nằm ngửa, đặt một cuốn sách lên bụng và thở sao cho cuốn sách nâng lên hạ xuống, đó là cảm giác cần tìm.
Quan trọng không kém là xả hơi có kiểm soát. Một bài tập đơn giản: hít sâu, rồi thở ra bằng âm xì thật đều, như xì hơi bánh xe từ từ, đếm xem được bao nhiêu giây. Ngày qua ngày cố kéo dài thêm một chút mà vẫn đều.
Khi hát, đừng dồn hết hơi vào chữ đầu tiên. Người mới hay hát chữ đầu rất to, tới cuối câu thì hết hơi. Hãy chia hơi như chia tiền tiêu cả tháng.
Biết lấy hơi ở đâu trong bài
Hụt hơi nhiều khi không do thiếu hơi mà do lấy hơi sai chỗ. Trước khi hát một bài, hãy đọc lời và đánh dấu những chỗ ngắt tự nhiên để lấy hơi, thường ở cuối câu hoặc giữa câu dài nơi có dấu phẩy.
Lấy hơi nhanh, êm, không tạo tiếng hít mạnh. Đừng đợi tới khi cạn hơi mới lấy, hãy lấy trước khi cần.
Với những câu quá dài, có thể lén lấy một hơi ngắn ở chỗ ít ảnh hưởng tới ý nghĩa. Các ca sĩ chuyên nghiệp cũng làm vậy, chỉ là họ làm khéo nên người nghe không nhận ra.
Một lỗi phổ biến khác là đứng sai tư thế: cúi đầu nhìn màn hình karaoke, gập người, bóp bụng. Ngực bị ép thì phổi không nở được. Đứng thẳng, hai chân vững, nâng màn hình hay tờ lời lên ngang tầm mắt, bạn sẽ thấy hơi dài ra ngay mà chưa cần luyện gì thêm.
Nghe bản thu của ca sĩ bạn thích và để ý họ lấy hơi ở đâu. Nhiều khi bạn sẽ nghe thấy tiếng hít rất khẽ trước câu mới.
Lệch tông: tai nghe trước, giọng theo sau
Hát lệch tông nghĩa là hát cao hơn hoặc thấp hơn nốt cần hát. Nguyên nhân thường gặp nhất không phải do giọng mà do tai chưa nghe kỹ, hoặc chưa phối hợp được giữa cái nghe và cái phát ra.
Bài tập cơ bản là bắt nốt: bấm một nốt trên đàn hoặc ứng dụng đàn ảo, nghe kỹ, rồi ngân theo. Lắng nghe xem giọng mình có hoà vào tiếng đàn không hay nghe như hai tiếng chọi nhau. Khi khớp, hai âm như nhập làm một.
Ứng dụng đo cao độ trên điện thoại có thể cho bạn thấy mình đang hát cao hay thấp so với nốt chuẩn. Nhưng đừng chỉ nhìn màn hình, mục tiêu là để tai mình tự nghe ra.
Ghi âm giọng mình rồi nghe lại là bài học khó chịu nhưng rất có ích. Khi đang hát, ta nghe giọng mình qua xương sọ nên khác với người ngoài nghe. Bản ghi âm cho bạn biết sự thật.
Chọn tông hợp giọng
Nhiều người hát lệch hay đuối không phải vì kém mà vì hát sai tông. Bài hát của ca sĩ nữ giọng cao mà một người giọng trầm hát nguyên tông thì chỗ cao sẽ phải gào, chỗ thấp lại không đủ.
Hãy tìm vùng giọng thoải mái của mình: nốt thấp nhất và cao nhất bạn hát được mà không căng cổ, không vỡ giọng. Rồi chọn tông bài sao cho cả bài nằm trong vùng đó.
Máy karaoke và ứng dụng hát đều có nút đổi tông, hạ xuống hay nâng lên từng nửa cung. Đừng ngại dùng. Hát đúng tông của mình luôn hay hơn hát đúng tông của ca sĩ gốc.
Khi hát với người đệm đàn, hãy nói cho họ biết tông bạn muốn. Người đệm giỏi sẽ dịch giọng cho bạn trong vài giây.
Giữ gìn giọng và khi nào cần gặp bác sĩ
Trước khi hát, khởi động giọng vài phút: ngân nhẹ với môi khép, rung môi như tiếng xe máy, lướt giọng từ thấp lên cao nhẹ nhàng. Giọng cũng như cơ bắp, cần làm nóng trước khi vận động.
Uống nước đủ, tránh gào thét, tránh hát quá lâu khi giọng đã mệt. Hát karaoke tới khàn tiếng nhiều đêm liền là cách nhanh nhất để làm tổn thương dây thanh.
Nếu khàn tiếng kéo dài hơn khoảng hai tuần, đau khi nói hay khi nuốt, mất tiếng, hoặc cảm giác có vật vướng trong cổ, hãy đi khám bác sĩ tai mũi họng. Đừng tự mua thuốc ngậm rồi tiếp tục hát.
Tập sau mình bàn về luyện tai, kỹ năng nền tảng không chỉ cho người hát mà cho mọi người học nhạc.
Câu hỏi thường gặp
Giọng hát có phải do bẩm sinh không?
Chất giọng có phần bẩm sinh, như độ dày, màu giọng. Nhưng kỹ năng hát như thở, giữ cao độ, nhả chữ phần lớn là luyện được. Nhiều người hát hay nhờ luyện tập đều đặn.
Hát karaoke có giúp hát hay hơn không?
Hát thường xuyên giúp quen với giọng mình và tự tin hơn. Nhưng nếu hát sai cách, gào to, sai tông lâu ngày thì có thể thành thói quen xấu. Kết hợp với luyện thở và luyện nghe sẽ hiệu quả hơn.
Người lớn tuổi học hát có được không?
Được. Giọng có thay đổi theo tuổi nhưng vẫn luyện được. Nên tập nhẹ nhàng, khởi động kỹ và nghỉ khi mệt. Hát cùng câu lạc bộ là cách vừa luyện giọng vừa vui.
Uống nước đá có làm hỏng giọng không?
Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng nước lạnh trực tiếp làm hỏng giọng ở mọi người, nhưng nhiều người thấy giọng khô và căng hơn sau khi uống lạnh. Nước ấm vừa thường dễ chịu hơn khi hát.
Có nên học hát với thầy không?
Nếu có điều kiện, vài buổi với thầy giúp chỉnh cách thở và phát âm đúng ngay từ đầu, tránh tật xấu khó sửa. Người tự học nên ghi âm thường xuyên để tự đánh giá.
