Không muộn. Người lớn học đàn có thể chậm hơn trẻ em ở vài kỹ năng vận động tinh của ngón tay, nhưng bù lại hiểu lý thuyết nhanh hơn, biết tự đặt mục tiêu, tự tổ chức việc tập và có động lực rõ ràng vì mình muốn học. Nếu mục tiêu là chơi nhạc cho niềm vui của bản thân và người thân, thì bắt đầu ở tuổi nào cũng được.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Mở chuyên mục học nhạc khi đã lớn, mình nói với những ai từng ước được học đàn mà chưa có dịp, giờ ở tuổi ba mươi, bốn mươi hay đã nghỉ hưu, vẫn thầm hỏi: liệu còn kịp không.
Người lớn có những lợi thế gì?
Lợi thế đầu tiên là sự hiểu biết. Bạn có thể đọc một trang giải thích về hợp âm và hiểu ngay, điều mà trẻ năm tuổi chưa làm được. Bạn hiểu vì sao phải tập chậm, vì sao phải đếm nhịp.
Lợi thế thứ hai là động lực tự thân. Không ai bắt bạn học, bạn học vì muốn. Bạn biết rõ bài hát nào mình mơ được chơi, và chính bài hát ấy kéo bạn ngồi vào đàn mỗi tối.
Lợi thế thứ ba là kinh nghiệm nghe. Bạn đã nghe nhạc mấy chục năm, tai bạn có sẵn rất nhiều giai điệu, hợp âm, phong cách. Khi chơi sai, bạn thường nghe ra ngay.
Lợi thế thứ tư là khả năng tự học. Bạn biết tìm tài liệu, biết so sánh, biết hỏi đúng câu. Người lớn học có phương pháp thường tiến bộ nhanh trong năm đầu, nhanh hơn nhiều người tưởng.
Và những bất lợi cần biết trước
Ngón tay người lớn thường kém linh hoạt hơn trẻ em, nhất là với những động tác độc lập giữa các ngón. Bạn sẽ cần kiên nhẫn hơn với những bài tập kỹ thuật, và nên khởi động tay trước khi tập.
Thời gian là thách thức lớn nhất. Công việc, con cái, việc nhà chiếm gần hết ngày. Nhiều người bỏ cuộc không vì khó mà vì không xếp được giờ tập đều.
Một bất lợi khác là tâm lý. Người lớn sợ dở, sợ sai, sợ bị nhìn thấy mình loay hoay. Trẻ con đánh sai thì cười, người lớn đánh sai thì ngại. Nỗi ngại này làm chậm tiến bộ hơn cả ngón tay cứng.
Còn một điều ít người nói: người lớn hay tập theo kiểu làm việc, ngồi vào đàn là muốn xong một khối lượng, muốn thấy kết quả ngay trong buổi. Âm nhạc không chạy theo kiểu đó. Nhiều hôm bạn tập rất chăm mà thấy như dậm chân tại chỗ, rồi vài hôm sau bỗng chơi trôi đoạn khó. Bộ não cần thời gian, cả giấc ngủ, để sắp xếp lại những gì tay vừa học.
Biết trước những điều này giúp bạn không hoảng khi gặp, và không vội kết luận mình không có khiếu.
Đặt mục tiêu thực tế
Mục tiêu tốt là mục tiêu cụ thể và vừa sức. Thay vì mình muốn chơi giỏi piano, hãy đặt mình muốn đệm được ba bài hát mình thích trong sáu tháng, hay mình muốn chơi được một bản nhạc ngắn tặng con vào dịp sinh nhật.
Mục tiêu cụ thể cho bạn biết cần học gì và học tới đâu. Muốn đệm hát thì tập trung vào hợp âm và tiết tấu đệm. Muốn chơi bản nhạc không lời thì cần đọc nhạc và kỹ thuật ngón.
Đừng so mình với những người chơi từ nhỏ hay những video biểu diễn trên mạng. So mình với chính mình của ba tháng trước. Đó là thước đo duy nhất có ý nghĩa.
Khi đạt được một mục tiêu nhỏ, hãy cho mình một chút ăn mừng, rồi đặt mục tiêu tiếp theo. Chuỗi những thành công nhỏ là thứ giữ người lớn ở lại với cây đàn.
Chọn nhạc cụ và xếp thời gian
Người lớn nên chọn nhạc cụ theo loại nhạc mình yêu và theo hoàn cảnh sống. Ở chung cư, piano điện có tai nghe hoặc guitar dây nylon nhỏ tiếng là lựa chọn thực tế. Thích hát thì guitar hoặc piano để đệm. Thích nhạc dân tộc thì đàn tranh, sáo trúc.
Về thời gian, hãy tìm những khoảng ngắn mà đều: hai mươi phút sau bữa tối, mười lăm phút buổi sáng trước khi đi làm. Đặt cây đàn ở chỗ dễ thấy, lấy ra là chơi được ngay, không phải lôi từ trong tủ.
Nhiều người thấy hữu ích khi gắn việc tập đàn với một thói quen có sẵn, ví dụ pha xong ấm trà là ngồi vào đàn. Thói quen cũ kéo thói quen mới đi theo.
Nếu tuần nào quá bận, đừng bỏ hẳn. Năm phút chạm vào đàn vẫn tốt hơn không, vì nó giữ sợi dây liên kết.
Vượt qua nỗi ngại của người lớn
Hãy cho phép mình chơi dở trong một thời gian. Mọi người chơi đàn giỏi đều từng chơi dở. Nếu ngại người nhà nghe, tập với tai nghe hoặc chọn giờ không ai ở nhà, cho tới khi bạn tự tin hơn.
Tìm một người thầy hiểu học trò người lớn, hoặc một lớp học dành riêng cho người lớn. Học cùng những người cùng hoàn cảnh giúp bạn thấy mình không đơn độc.
Ghi âm định kỳ để nghe lại sự tiến bộ. Nhiều người lớn bất ngờ khi nghe bản thu của ba tháng trước và nhận ra mình đã đi xa tới đâu.
Tập sau mình đi vào chi tiết với nhạc cụ được người lớn tự học nhiều nhất: guitar, và ba tháng đầu nên tập những gì.
Câu hỏi thường gặp
Học đàn ở tuổi năm mươi có được không?
Được. Nhiều người bắt đầu học nhạc sau tuổi năm mươi và chơi được những bài mình yêu thích. Nên chọn tốc độ học vừa sức, chú ý khởi động tay và nghỉ khi mỏi.
Người lớn nên học piano hay guitar?
Tuỳ loại nhạc bạn muốn chơi và hoàn cảnh. Guitar gọn, rẻ, dễ đệm hát. Piano trực quan, dễ hiểu nhạc lý, hợp chơi độc tấu. Cả hai đều phù hợp với người lớn mới bắt đầu.
Người lớn mất bao lâu để chơi được bài đầu tiên?
Với tập luyện đều đặn mỗi ngày, nhiều người chơi được một bài đơn giản sau vài tuần. Chơi trôi chảy và có cảm xúc thì cần nhiều tháng.
Không biết đọc nhạc thì người lớn học bắt đầu từ đâu?
Có thể bắt đầu bằng hợp âm để đệm hát, vừa chơi vừa học đọc nhạc dần. Hoặc học đọc nhạc song song ngay từ đầu nếu muốn chơi nhạc không lời. Cả hai con đường đều ổn.
Người lớn học đàn có cần thi chứng chỉ không?
Không cần nếu bạn học vì niềm vui. Chứng chỉ chỉ hữu ích nếu bạn cần cho mục đích nghề nghiệp hoặc thích có một mốc để phấn đấu.
