Trước khi cho con nghỉ học đàn, bố mẹ nên tìm hiểu con chán vì đâu: bài đang quá khó, bài nhàm chán, giờ tập ở nhà căng thẳng, chuyện với thầy, hay con thật sự đã hết hứng thú với nhạc cụ ấy. Mỗi nguyên nhân có một cách gỡ riêng, và nhiều khi chỉ cần đổi bài, đổi nhịp tập hay đổi nhạc cụ là con lại vui với âm nhạc.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Gần như đứa trẻ nào học đàn cũng có giai đoạn không muốn tập, và gần như phụ huynh nào cũng từng phân vân giữa ép con tiếp hay cho nghỉ. Tập này mình không đưa ra câu trả lời chung, mà giúp bạn đặt đúng câu hỏi.
Chán là chuyện bình thường
Học một nhạc cụ có những giai đoạn rất vui, khi con chơi được bài đầu tiên, khi hai tay bắt đầu phối hợp. Và có những giai đoạn bằng phẳng, tập mãi mà không thấy tiến bộ rõ. Người lớn học gì cũng gặp, trẻ con càng dễ nản.
Cảm giác chán cũng thường đến khi kỹ thuật vượt quá sức hiện tại, ví dụ lúc chuyển từ bài một tay sang bài hai tay, hoặc lúc bài bắt đầu dài và cần đọc nhạc nhanh hơn.
Thêm nữa, việc tập luyện hằng ngày phải cạnh tranh với bài vở ở trường, với bạn bè, với màn hình. Một đứa trẻ có lúc chọn thứ dễ dàng hơn là chuyện tự nhiên.
Hiểu rằng chán là một giai đoạn chứ chưa chắc là kết thúc sẽ giúp bố mẹ bình tĩnh hơn, không vội la mắng cũng không vội cho nghỉ.
Tìm nguyên nhân thật bằng cách hỏi và quan sát
Hãy hỏi con một cách nhẹ nhàng, vào lúc thoải mái chứ không phải ngay sau một buổi tập căng thẳng. Những câu hỏi mở như con thấy phần nào khó nhất, bài nào con thích nhất, nếu được chọn thì con muốn chơi bài gì, thường cho câu trả lời thật hơn câu con có thích học đàn không.
Quan sát buổi tập: con chán ngay từ đầu hay chán khi tới một đoạn cụ thể? Con có vui khi chơi những bài cũ đã thuộc không? Nếu con vẫn thích chơi bài cũ, vấn đề có thể nằm ở bài mới quá khó, không phải ở âm nhạc.
Để ý cả cảm xúc sau buổi học với thầy. Con về nhà vui vẻ hay ủ rũ, có sợ đi học không? Đôi khi vấn đề nằm ở cách dạy hoặc áp lực ở lớp.
Cũng nên tự hỏi mình: có phải chính bố mẹ đang làm buổi tập ở nhà nặng nề? Nhắc liên tục, so sánh, phàn nàn mỗi khi con đánh sai đều làm cây đàn trở thành nỗi sợ.
Những cách gỡ thường hiệu quả
Nếu bài quá khó, nói chuyện với thầy để chia nhỏ bài, hoặc xen vào những bài dễ hơn để con lấy lại cảm giác thành công. Con cần thấy mình làm được.
Nếu bài nhàm, hãy để con chọn một bài con thích, một bài hát trong phim hoạt hình, một bài nhạc thiếu nhi quen. Nhiều thầy sẵn sàng soạn bản dễ cho học trò. Chơi được bài mình yêu thích là động lực rất lớn.
Nếu buổi tập quá dài, hãy rút ngắn và chia nhỏ: hai lần mười phút trong ngày thường hiệu quả hơn một lần bốn mươi phút gò bó. Đặt giờ tập cố định như giờ đánh răng giúp tập thành thói quen, đỡ phải nhắc.
Tạo dịp để con chơi cho người khác nghe: ông bà, bạn bè, trong bữa cơm cuối tuần. Một tràng vỗ tay của bà nội có sức mạnh hơn nhiều lời khuyên. Nhưng tránh biến nó thành cuộc thi hay buổi so sánh với anh chị em.
Nói chuyện với thầy dạy
Thầy dạy thường đã gặp tình huống này nhiều lần. Hãy kể cho thầy nghe những gì bạn quan sát được ở nhà và hỏi ý kiến thầy.
Một số thầy sẽ điều chỉnh giáo trình, đổi cách tiếp cận, thêm trò chơi âm nhạc, cho con chơi song tấu cùng thầy hay cùng bạn. Chơi cùng người khác thường làm trẻ hứng khởi hơn tập một mình.
Nếu con và thầy không hợp nhau, đổi thầy là chuyện bình thường, không phải sự thất bại. Có những đứa trẻ bỗng yêu đàn trở lại chỉ vì gặp được người thầy hiểu mình.
Hãy tránh nói chuyện về con trước mặt con theo kiểu than phiền. Con cần cảm thấy người lớn đang cùng phe với mình.
Khi nào thì nên cho nghỉ?
Có những lúc cho nghỉ là lựa chọn đúng. Nếu đã thử nhiều cách mà con vẫn thật sự không muốn, mỗi buổi tập là nước mắt, và con hứng thú rõ ràng với một hoạt động khác, việc tiếp tục ép có thể gây hại nhiều hơn lợi.
Nghỉ không có nghĩa là bỏ âm nhạc. Con vẫn có thể hát, nghe nhạc, tham gia văn nghệ ở trường. Nhiều người lớn quay lại với nhạc cụ sau vài năm, khi đã tự mình muốn.
Một cách làm nhẹ nhàng là thoả thuận với con một mốc thời gian, ví dụ học cho xong học kỳ này hoặc tới buổi biểu diễn nhỏ cuối năm, rồi cùng quyết định. Điều này dạy con hoàn thành cam kết mà không cảm thấy bị giam.
Dù con tiếp tục hay nghỉ, hãy để con biết bố mẹ trân trọng những gì con đã học. Tập sau mình nói về việc bố mẹ không biết nhạc vẫn có thể kèm con tập đàn ở nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có nên thưởng tiền hay quà để con chịu tập đàn không?
Phần thưởng có thể giúp tạo thói quen trong thời gian ngắn, nhưng dễ làm con tập vì quà chứ không vì thích. Khen ngợi cụ thể sự cố gắng và cho con chơi bài mình yêu thích thường bền hơn.
Con chỉ thích chơi bài cũ, không chịu tập bài mới thì sao?
Đó là dấu hiệu con thích cảm giác chơi tốt. Có thể để con khởi động bằng bài cũ, rồi tập một đoạn ngắn của bài mới. Chia bài mới thật nhỏ để con thấy mình tiến bộ nhanh.
Con học đàn bao lâu thì hay chán nhất?
Mỗi trẻ khác nhau, nhưng nhiều thầy dạy nhận thấy giai đoạn sau vài tháng đầu, khi hết sự mới mẻ và bài bắt đầu khó, là lúc dễ nản nhất. Biết trước giúp bố mẹ chuẩn bị tinh thần.
Có nên cho con tham gia biểu diễn để tạo động lực không?
Một buổi biểu diễn nhỏ, thân mật có thể tạo mục tiêu và niềm vui. Nhưng nếu con quá sợ sân khấu thì không nên ép. Mục đích là niềm vui chia sẻ, không phải áp lực.
Nghỉ học đàn rồi có quên hết không?
Kỹ năng sẽ giảm nếu lâu không tập, nhưng những nền tảng như đọc nốt, cảm nhịp, nghe nhạc vẫn còn. Khi quay lại, con thường lấy lại nhanh hơn người mới bắt đầu.
