Hát cùng con là cách học nhạc sớm nhất, rẻ nhất và có lẽ hiệu quả nhất: con được nghe giọng người thân yêu, cảm nhịp qua những trò chơi đồng dao, và học thêm từ ngữ qua lời hát. Bố mẹ không cần hát hay, cũng không cần biết nhạc, chỉ cần hát thường xuyên, hát vui và để con cùng tham gia.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Trước khi nghĩ tới đàn piano hay lớp học nhạc, có một nhạc cụ mà gia đình nào cũng có sẵn: giọng hát. Tập này mình nói về việc hát cùng con, từ những ngày đầu đời tới những trò chơi đồng dao ông bà mình đã chơi.
Giọng của bố mẹ là bản nhạc đầu tiên
Từ trong bụng mẹ, ở những tháng cuối thai kỳ, thai nhi đã nghe được âm thanh, đặc biệt là giọng mẹ. Sau khi chào đời, trẻ sơ sinh thường phản ứng với giọng của người thân hơn giọng người lạ.
Khi bố mẹ hát cho con, con không đánh giá hay hay dở. Con chỉ cảm nhận sự gần gũi, nhịp điệu, sự lặp lại quen thuộc. Một bài hát được hát đi hát lại mỗi tối trở thành tín hiệu an toàn, báo hiệu giờ đi ngủ.
Hát ru là truyền thống lâu đời của người Việt, mỗi miền một giọng. Mình sẽ dành một tập riêng để nói về hát ru ba miền. Ở đây chỉ cần nhớ: những câu ru đơn giản nhất cũng đủ.
Khi hát, hãy nhìn vào mắt con, mỉm cười, có thể vỗ nhẹ theo nhịp. Âm nhạc lúc này là một cuộc trò chuyện chứ không phải buổi biểu diễn.
Đồng dao: vừa chơi vừa hát
Kho đồng dao Việt Nam là một kho trò chơi âm nhạc tuyệt vời. Nu na nu nống, Chi chi chành chành, Dung dăng dung dẻ, Rồng rắn lên mây, mỗi bài đi kèm một trò chơi có động tác, có luật, có nhịp.
Đồng dao thường có nhịp rất rõ, câu ngắn, vần lưng vần chân, rất dễ thuộc. Khi trẻ vừa đọc vừa chỉ chân, vừa nắm tay nhau đi, trẻ đang tập giữ phách bằng cả cơ thể mà không biết.
Nhiều lời đồng dao không có nghĩa rõ ràng, hoặc có những chữ cổ mà người lớn cũng không giải thích được. Điều đó không quan trọng, cái quý là nhịp điệu và niềm vui.
Bố mẹ có thể học lại những bài đồng dao từ ông bà, những người còn nhớ cách chơi. Đó cũng là cách nối ba thế hệ qua âm nhạc.
Bài hát cho từng việc trong ngày
Một mẹo rất hiệu quả là gắn bài hát với những việc thường ngày: bài hát rửa tay, bài hát đánh răng, bài hát dọn đồ chơi, bài hát chào buổi sáng. Có thể dùng bài hát thiếu nhi có sẵn hoặc tự đặt lời mới vào một giai điệu quen.
Trẻ nhỏ thích sự lặp lại và dự đoán được. Nghe bài hát đánh răng, con biết sắp tới là việc gì, ít phản đối hơn. Bài hát cũng giúp con biết việc đó kéo dài bao lâu, ví dụ rửa tay cho hết bài.
Khi con lớn hơn, hãy để con tự nghĩ lời cho bài hát của gia đình. Trẻ con rất thích làm nhạc sĩ, và những lời ngộ nghĩnh của con sẽ làm cả nhà cười.
Với trẻ lớn hơn một chút, bạn có thể chơi trò hát nối: bố mẹ hát nửa câu, con hát nửa còn lại. Trò này vừa luyện trí nhớ lời vừa tập cho con vào đúng nhịp, đúng chỗ, giống như những người hát đối đáp trong dân ca. Chơi trên xe, lúc chờ cơm hay lúc đi bộ đều được.
Những bài hát gia đình như vậy thường được trẻ nhớ rất lâu, có khi tới lúc trưởng thành vẫn còn hát cho con mình.
Trò chơi âm nhạc không cần nhạc cụ
Có rất nhiều trò chơi chỉ cần giọng và tay. Trò vỗ tay đuổi: bố mẹ vỗ một nhịp ngắn, con vỗ lại y hệt. Bắt đầu đơn giản rồi khó dần. Trò này luyện trí nhớ nhịp điệu rất tốt.
Trò to nhỏ: hát một bài thật to rồi thật nhỏ như thì thầm, hoặc thật nhanh rồi thật chậm. Con học được các khái niệm âm nhạc cơ bản như cường độ, tốc độ qua cảm nhận.
Trò đoán bài: ngân nga giai điệu một bài quen không lời và để con đoán. Trò dừng hình: mở nhạc cho con nhảy, tắt nhạc thì đứng yên. Trò này giúp con chú ý lắng nghe.
Nồi niêu xoong chảo, chai nước có hạt đậu, hai chiếc đũa cũng thành nhạc cụ. Chỉ cần nhắc con gõ nhẹ để không làm hỏng đồ hay đau tai.
Bố mẹ hát dở có sao không?
Rất nhiều bố mẹ ngại hát vì nghĩ mình hát dở, lạc giọng. Hãy yên tâm: con không cần một ca sĩ, con cần bố mẹ. Giọng hát không hoàn hảo nhưng đầy yêu thương có giá trị hơn mọi bản thu chuyên nghiệp.
Mở nhạc cho con nghe cũng tốt, nhưng không thay được việc hát trực tiếp. Khi bố mẹ hát, con thấy khuôn miệng, nét mặt, có thể chen vào hát cùng, hỏi han, và bố mẹ có thể chậm lại chờ con.
Nếu thật sự ngại, bạn có thể bắt đầu bằng việc hát theo bản thu, rồi dần hát một mình. Hát thường xuyên, giọng bạn cũng sẽ khá lên.
Tập sau mình bàn một câu hỏi nhiều phụ huynh đặt ra: học nhạc có làm trẻ thông minh hơn không, và bằng chứng khoa học nói gì.
Câu hỏi thường gặp
Nên hát cho trẻ sơ sinh nghe bài gì?
Bài nào bố mẹ thuộc và thấy thoải mái đều được, từ câu hát ru tới bài hát thiếu nhi hay bài hát bố mẹ yêu thích. Nên chọn bài có nhịp chậm, êm, lặp lại nhiều cho giờ ngủ.
Mấy tuổi trẻ bắt đầu hát theo được?
Nhiều trẻ bắt đầu ê a theo giai điệu từ khoảng một tuổi và hát được những câu ngắn khi hai ba tuổi. Mỗi trẻ một khác, không cần so sánh.
Cho trẻ xem video ca nhạc có thay được việc hát cùng không?
Không thay được. Video có thể giúp con biết thêm bài hát, nhưng sự tương tác trực tiếp với người thân là điều quan trọng nhất ở tuổi nhỏ. Thời gian xem màn hình của trẻ nhỏ cũng nên được hạn chế.
Có nên sửa khi con hát sai lời hay lệch giọng?
Với trẻ nhỏ, không cần sửa. Cứ hát đúng lời cùng con, dần dần con sẽ tự điều chỉnh. Sửa nhiều dễ làm con ngại hát.
Đồng dao có còn hợp với trẻ thời nay không?
Rất hợp. Đồng dao có nhịp rõ, lời vui, đi kèm trò chơi vận động mà trẻ ở đâu cũng thích. Nó còn giúp con biết thêm về văn hoá ông bà.
