Không có một độ tuổi đúng cho mọi đứa trẻ. Trẻ có thể làm quen với âm nhạc từ rất sớm qua hát cùng bố mẹ, nghe nhạc, vỗ tay và nhún nhảy; còn học một nhạc cụ theo bài bản thì nên chờ tới khi con ngồi tập trung được một lúc, ngón tay đủ khéo và quan trọng nhất là con thật sự tò mò, thường rơi vào khoảng cuối tuổi mẫu giáo tới đầu tiểu học.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Mở chuyên mục học nhạc cho trẻ, mình trả lời câu hỏi được phụ huynh hỏi nhiều nhất. Và mình nói trước một điều: chuyên mục này không có cuộc đua nào cả. Mục tiêu là để con yêu âm nhạc lâu dài, không phải để con giỏi hơn ai.
Làm quen âm nhạc thì không cần chờ
Học nhạc cụ là một chuyện, sống cùng âm nhạc là chuyện khác. Chuyện thứ hai có thể bắt đầu từ khi con còn nằm nôi: bố mẹ hát ru, hát những bài đồng dao, mở nhạc nhẹ nhàng trong nhà.
Khi con biết đi, những trò chơi vận động theo nhạc như nhún, xoay, dậm chân, vỗ tay theo nhịp giúp con cảm được phách bằng cả cơ thể. Trẻ nhỏ học nhịp qua cơ thể trước, qua tai sau.
Những nhạc cụ đồ chơi như trống lắc, phách tre, chuông nhỏ, đàn gỗ đồ chơi cho con khám phá âm thanh: gõ mạnh thì to, gõ nhẹ thì nhỏ, vật này kêu khác vật kia.
Giai đoạn này không có bài học, không có yêu cầu đúng sai. Chỉ cần âm nhạc là một phần vui vẻ của cuộc sống hằng ngày. Đây là nền tảng quan trọng hơn mọi lớp học sớm.
Dấu hiệu con đã sẵn sàng học nhạc cụ
Thay vì chỉ nhìn tuổi, hãy nhìn con. Dấu hiệu đầu tiên là con có thể ngồi yên tập trung vào một việc trong khoảng mười lăm tới hai mươi phút, ví dụ tô màu, xếp hình, nghe kể chuyện.
Dấu hiệu thứ hai là sự khéo léo của ngón tay: con cầm bút được, cài được cúc áo, tách được từng ngón khi đếm. Nhiều nhạc cụ đòi các ngón hoạt động độc lập.
Dấu hiệu thứ ba là con tò mò thật sự: hay ngồi gõ phím đàn nhà ai đó, đòi cầm thử cây đàn, bắt chước người chơi nhạc trên ti vi. Sự tò mò là động cơ tốt hơn mọi lời hứa thưởng.
Dấu hiệu thứ tư là con có thể làm theo hướng dẫn đơn giản gồm vài bước. Nếu con chưa có những dấu hiệu này, chờ thêm vài tháng không làm con thiệt gì cả.
Mỗi nhạc cụ một độ tuổi gợi ý
Piano và đàn phím thường được coi là lối vào thân thiện, vì bấm phím là ra nốt đúng ngay, con thấy kết quả nhanh. Nhiều nơi nhận trẻ từ khoảng năm, sáu tuổi. Chân con chưa chạm đất thì nên có bục kê chân để ngồi vững.
Violin có những cây cỡ rất nhỏ nên trẻ có thể bắt đầu sớm, nhưng giai đoạn đầu ra tiếng khá khó nghe, đòi hỏi phụ huynh kiên nhẫn và thường cần người lớn kèm sát. Chọn đúng cỡ đàn theo tay con là việc của thầy dạy.
Guitar thường hợp hơn khi tay con đã lớn và đầu ngón chịu được việc ấn dây, nhiều người khuyên khoảng bảy, tám tuổi trở lên, với đàn cỡ nhỏ và dây nylon. Các nhạc cụ hơi như sáo trúc, kèn cần răng và hơi thở ổn định, thường hợp khi con lớn hơn một chút.
Những con số này chỉ là gợi ý chung. Thầy dạy có kinh nghiệm gặp con trực tiếp sẽ cho lời khuyên chính xác hơn mọi bài viết.
Bắt đầu sớm có phải lúc nào cũng tốt?
Có quan niệm cho rằng học càng sớm càng giỏi. Đúng là nhiều nghệ sĩ chuyên nghiệp bắt đầu từ rất nhỏ. Nhưng điều ngược lại không đúng: bắt đầu sớm không bảo đảm con sẽ giỏi, càng không bảo đảm con sẽ yêu nhạc.
Ép một đứa trẻ chưa sẵn sàng ngồi vào đàn có thể làm con gắn âm nhạc với sự gò bó, căng thẳng. Có những người lớn lên rồi không muốn chạm vào cây đàn chỉ vì tuổi thơ tập đàn trong nước mắt.
Một đứa trẻ bắt đầu muộn hơn vài năm nhưng với sự háo hức thường tiến bộ nhanh, vì con hiểu hướng dẫn tốt hơn, tự tập được, và có lý do riêng để chơi.
Mục tiêu đặt ra từ đầu nên là con có một người bạn đồng hành là âm nhạc suốt đời, không phải một tấm giấy chứng nhận hay một danh hiệu.
Buổi học đầu tiên nên thế nào?
Trước khi đăng ký một khoá dài, hãy cho con học thử một hai buổi. Quan sát xem con có vui không, có muốn quay lại không, thầy cô có kiên nhẫn và biết cách trò chuyện với trẻ không.
Một người thầy tốt cho trẻ nhỏ thường dạy qua trò chơi, bài hát, câu chuyện, không bắt con ngồi đọc nốt cả buổi. Buổi học ngắn, khoảng ba mươi phút, là hợp với trẻ năm sáu tuổi.
Phụ huynh nên ngồi dự vài buổi đầu nếu thầy cho phép, để biết con học gì và về nhà kèm như thế nào.
Tập sau mình bàn về chuyện chọn nhạc cụ đầu tiên cho con: theo sở thích của con, theo điều kiện nhà mình, hay theo lời khuyên của người quen.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ ba tuổi đi học nhạc không?
Trẻ ba tuổi phù hợp với các lớp âm nhạc vận động, hát, chơi nhạc cụ gõ đơn giản hơn là học một nhạc cụ bài bản. Mục tiêu ở tuổi này là vui với âm thanh và nhịp điệu.
Con thuận tay trái có học đàn được không?
Hoàn toàn được. Piano dùng cả hai tay nên không phải lo. Với guitar, có thể thử đàn cho người thuận tay trái hoặc học bình thường, thầy dạy sẽ giúp con chọn.
Con không có năng khiếu thì có nên học nhạc không?
Học nhạc không chỉ dành cho người có năng khiếu. Phần lớn kỹ năng âm nhạc được rèn qua luyện tập. Nếu con thích, cứ cho con học để có niềm vui, không cần đặt kỳ vọng thành nghệ sĩ.
Có nên cho con học nhiều nhạc cụ cùng lúc không?
Với trẻ nhỏ, thường nên bắt đầu với một nhạc cụ để con không quá tải. Khi con đã có nền tảng và vẫn còn hứng thú, có thể thêm nhạc cụ thứ hai.
Học nhạc online có hợp với trẻ nhỏ không?
Học trực tuyến khó cho trẻ nhỏ vì thầy không chỉnh được tư thế tay và ngồi đàn. Với trẻ mới bắt đầu, học trực tiếp thường hiệu quả hơn, ít nhất trong giai đoạn đầu.
