Với người học không chuyên, khoảng hai mươi tới bốn mươi phút tập trung mỗi ngày thường đem lại tiến bộ tốt hơn vài giờ dồn vào cuối tuần. Nhưng cách tập quan trọng hơn số giờ: chia nhỏ đoạn khó, tập chậm cho thật đúng rồi mới tăng tốc, có mục tiêu cho từng buổi, và nghỉ đúng lúc để não kịp ghi nhớ.
Chào bạn, đây là Nhà Âm Nhạc. Có người tập hai tiếng mỗi ngày mà vẫn giậm chân tại chỗ, có người chỉ hai mươi phút mà tiến bộ thấy rõ. Tập này mình nói về sự khác biệt đó, nằm ở cách tập chứ không ở thời gian.
Ngắn mà đều thắng dài mà thưa
Học một kỹ năng vận động như chơi đàn cần sự lặp lại đều đặn. Mỗi lần tập, não và ngón tay ghi lại một chút. Giữa các buổi tập, đặc biệt trong giấc ngủ, những gì đã tập được củng cố.
Vì vậy bảy buổi mỗi buổi hai mươi phút trong tuần thường tốt hơn một buổi hai tiếng rưỡi ngày chủ nhật, dù tổng thời gian gần bằng nhau. Buổi dài còn dễ làm mỏi tay, mất tập trung ở nửa sau, và tập trong trạng thái mệt thường tập sai.
Với người bận rộn, có thể chia buổi tập thành hai lần mười lăm phút sáng và tối. Lần tối tập đoạn khó, sáng hôm sau ôn lại, bạn sẽ ngạc nhiên vì sau một đêm tay đã khác.
Mốc thời gian chỉ là gợi ý. Người mới hai mươi phút là ổn, người đã chơi lâu và có mục tiêu lớn có thể cần nhiều hơn.
Tập chậm: bí quyết mà ai cũng muốn bỏ qua
Người học thường muốn chơi bài với tốc độ thật ngay từ đầu. Kết quả là vấp liên tục ở cùng chỗ, và mỗi lần vấp là một lần não ghi nhớ cái vấp đó.
Tập chậm tới mức chơi đúng hoàn toàn, không vấp, không ngập ngừng. Chậm tới mức thấy hơi buồn cười cũng được. Rồi tăng tốc độ từng chút một, mỗi lần chỉ tăng khi đã chơi đúng vài lần liền ở tốc độ cũ.
Máy đếm nhịp rất hữu ích ở đây: đặt ở tốc độ chậm, chơi đúng, tăng thêm vài phách mỗi phút. Sau vài ngày, bạn sẽ đạt tốc độ mong muốn mà vẫn chắc chắn.
Nghe có vẻ tốn thời gian, nhưng thực tế nhanh hơn nhiều so với vấp hàng trăm lần ở tốc độ nhanh. Giới chơi nhạc có câu rằng tập chậm là cách nhanh nhất.
Chia nhỏ đoạn khó, đừng chơi lại từ đầu
Thói quen phổ biến là mỗi lần sai lại chơi lại cả bài từ đầu. Kết quả là phần đầu bài được tập hàng chục lần, còn đoạn khó ở giữa chỉ được tập vài lần.
Hãy tìm đúng chỗ bạn hay sai, khoanh lại, và tập riêng đoạn đó, có khi chỉ là hai ô nhịp, thậm chí chỉ là bước chuyển giữa hai hợp âm. Tập đoạn nhỏ đó cho tới khi chắc, rồi nối thêm một chút trước và sau.
Với đoạn khó, có thể tập từng tay riêng trước khi ghép hai tay, hoặc tập tiết tấu trước rồi mới thêm cao độ.
Khi tách đoạn khó ra, hãy hỏi chính xác cái gì làm nó khó. Có khi là một bước nhảy xa của tay, có khi là ngón bấm chưa hợp lý, có khi chỉ là mắt đọc chậm hơn tay. Gọi đúng tên vấn đề thì cách tập tự hiện ra: bước nhảy thì tập riêng bước nhảy, ngón bấm thì thử ngón khác và ghi lại, đọc chậm thì học thuộc đoạn đó.
Một mẹo khác là thỉnh thoảng bắt đầu tập từ cuối bài, đoạn cuối tập trước, lùi dần lên đầu. Như vậy đoạn cuối bài, thường bị bỏ bê, cũng được tập kỹ.
Mỗi buổi tập có một mục tiêu
Ngồi vào đàn và chơi những gì mình đã thuộc rất vui, và nên có, nhưng đó là chơi chứ chưa phải tập. Buổi tập hiệu quả có một mục tiêu cụ thể: hôm nay mình chuyển được hai hợp âm này đều tay, hôm nay mình chơi đúng tám ô nhịp đầu ở tốc độ chậm.
Một buổi tập mẫu có thể gồm vài phút khởi động tay, phần lớn thời gian cho mục tiêu chính, và vài phút cuối chơi bài yêu thích cho vui. Kết thúc bằng niềm vui giúp bạn muốn quay lại ngày mai.
Ghi chép ngắn sau mỗi buổi: hôm nay tập gì, chỗ nào còn khó. Hôm sau đọc lại để bắt đầu đúng chỗ. Một cuốn sổ nhỏ đặt cạnh đàn là đủ.
Ghi âm định kỳ, mỗi tuần hoặc mỗi tháng, giúp bạn nghe ra tiến bộ mà hằng ngày không thấy.
Nghỉ ngơi và những dấu hiệu cần dừng
Nghỉ ngơi là một phần của tập luyện. Sau khoảng hai mươi lăm tới ba mươi phút, hãy đứng dậy, vươn vai, thả lỏng tay vài phút. Sự tập trung và độ chính xác thường giảm khi mỏi.
Nếu tay đau, tê, có cảm giác như kim châm, hãy dừng ngay. Tập tiếp khi đau là cách nhanh nhất để bị chấn thương do lặp lại động tác, có khi phải nghỉ hàng tháng. Đau kéo dài thì đi khám bác sĩ.
Những ngày quá bận hay mệt, thay vì bỏ tập, bạn có thể tập trong đầu: nhìn bản nhạc, tưởng tượng ngón tay di chuyển, nghe giai điệu trong đầu. Các nhạc công chuyên nghiệp cũng dùng cách này.
Tập sau mình bàn chuyện chọn cách học: học qua mạng hay đi học với thầy, và cách kết hợp cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Tập đàn nhiều giờ liền có tốt hơn không?
Không hẳn. Sau một thời gian, sự tập trung giảm và dễ tập sai, tay cũng dễ mỏi, chấn thương. Chia nhỏ buổi tập và nghỉ giữa chừng thường hiệu quả hơn.
Tuần không tập vài ngày có bị quên không?
Nghỉ vài ngày thì kỹ năng giảm nhẹ nhưng lấy lại nhanh. Nghỉ lâu hơn sẽ cần ôn lại nhiều hơn. Nếu biết sẽ bận, tập năm phút mỗi ngày vẫn tốt hơn nghỉ hẳn.
Máy đếm nhịp có làm mất cảm xúc khi chơi không?
Dùng máy đếm nhịp là để luyện nhịp vững. Khi đã chắc, bạn có thể chơi tự do và co giãn có chủ ý. Người chơi có nền nhịp vững mới co giãn được một cách đẹp.
Vì sao tập mãi một chỗ vẫn sai?
Thường do tập quá nhanh, hoặc mỗi lần sai lại chơi lại từ đầu mà không tách riêng đoạn khó. Hãy chậm lại, chia nhỏ và xem lại ngón bấm, có khi ngón bấm chưa hợp lý.
Có nên nghe nhạc trong lúc không tập đàn?
Có. Nghe bài mình đang tập và những bản thu hay giúp tai biết bài cần nghe như thế nào, từ đó tay có mục tiêu rõ ràng hơn.
